روش های ارزیابی و کنترل موجودی کالا
در حسابداری بازرگانی، دو سیستم اصلی برای ثبت و کنترل موجودی کالا وجود دارد:
سیستم ادواری و سیستم دائمی.
تفاوت این دو صرفاً در نحوه ثبت نیست، بلکه در ساختار گزارشگری، کنترل داخلی و محاسبه سود نیز اثر مستقیم دارد.
1) سیستم ادواری (Periodic Inventory System)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
در این روش، حساب «موجودی کالا» طی دوره مالی گردش ندارد.
یعنی چه؟
یعنی در طول سال مالی، خرید و فروش کالا در حسابهای موقت ثبت میشود و موجودی واقعی فقط در پایان دوره با انبارگردانی تعیین میگردد.
:small_orange_diamond: ویژگیهای اصلی:
• در طول دوره از حساب «خرید» استفاده میشود، نه موجودی کالا
• حسابهایی مانند:
خرید
برگشت از خرید
تخفیفات خرید
وجود دارند
• حساب «قیمت تمام شده کالای فروش رفته» (COGS) در طول دوره ثبت نمیشود
• بهای تمام شده در پایان دوره با فرمول زیر محاسبه میشود:
موجودی اول دوره
خالص خرید
= کالای آماده برای فروش
موجودی پایان دوره
= قیمت تمام شده کالای فروش رفته
:small_orange_diamond: ثبتهای اصلاحی پایان دوره:
بستن موجودی اول دوره
شناسایی موجودی پایان دوره بر اساس انبارگردانی
:hotsprings: نکته تحلیلی مهم:
در این سیستم، سود واقعی تا پایان دوره قابل تعیین دقیق نیست، زیرا مقدار موجودی و بهای فروش رفته مشخص نیست.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:small_blue_diamond: 2) سیستم دائمی (Perpetual Inventory System)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
در این روش، حساب «موجودی کالا» به صورت مستمر گردش دارد و در هر لحظه مانده واقعی موجودی را نشان میدهد.
:small_orange_diamond: ویژگیهای اصلی:
• هنگام خرید کالا:
حساب موجودی کالا بدهکار میشود
• هنگام فروش کالا:
دو ثبت انجام میشود:
ثبت فروش (درآمد)
ثبت قیمت تمام شده و کاهش موجودی
• حساب «خرید» وجود ندارد
• حساب «قیمت تمام شده کالای فروش رفته» در زمان هر فروش ثبت میشود
• مانده موجودی کالا در هر زمان از سیستم قابل استخراج است
:100: مزیت کلیدی:
کنترل داخلی قویتر و امکان گزارشگیری لحظهای سود ناخالص.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚖ مقایسه تحلیلی و ساختاری دو سیستم
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
●از نظر گردش حساب موجودی کالا
ادواری: فقط ابتدا و انتهای دوره
دائمی: در تمام طول دوره
●از نظر حساب خرید
ادواری: وجود دارد
دائمی: وجود ندارد
●از نظر ثبت قیمت تمام شده
ادواری: پایان دوره محاسبه میشود
دائمی: همزمان با هر فروش ثبت میشود
●از نظر گزارش سود در طول دوره
ادواری: دقیق نیست
دائمی: قابل محاسبه لحظهای
●از نظر کنترل انبار
ادواری: کنترل ضعیفتر، وابسته به انبارگردانی پایان دوره
دائمی: کنترل قویتر، قابلیت کشف سریع کسری و اضافات
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:memo: نتیجه
》سیستم ادواری بیشتر در واحدهای کوچک با تنوع کالای کم و سیستمهای غیرمکانیزه استفاده میشود.
》سیستم دائمی در واحدهای متوسط و بزرگ، فروشگاههای زنجیرهای و سیستمهای نرمافزاری کاربرد دارد؛ زیرا کنترل، دقت و تحلیل سودآوری در آن بسیار دقیقتر است.
در نهایت انتخاب روش وابسته به:
حجم عملیات، تنوع کالا، سیستم نرمافزاری، و سطح کنترل داخلی مورد نیاز واحد تجاری است.
تراز ارقام کاسپین با برگزاری دوره های خصوصی کاربردی آموزش حسابداری در قزوین برای افراد جویای شغل و همچنین با ارائه خدمات مالی و مالیاتی در قزوین طی سنوات گذشته مسیری مشخص را پیش روی خود و دانش پذیران حسابداری و همچنین صاحبان کسب و کار ، شرکت ها و کارفرمایان مشخص نموده است.
